ZoomNews

Οι Αθηναίοι και η Documenta 14

Βασίλης K. Καραμητσάνης

Προ ετών, το άκουσμα της ανακοίνωσης της γερμανικής έκθεσης εικαστικών τεχνών Documenta να αναπτύξει πλαίσιο ενεργειών στην Αθήνα το πρώτο εξάμηνο του 2017 μόνο ικανοποίηση είχε φέρει στο φιλότεχνο κοινό της πόλης.

Πράγματι, το μεγαλύτερο σε έκταση και πιο σημαντικό σε κύρος γεγονός της τέχνης παγκοσμίως, που διοργανώνεται κάθε πέντε χρόνια στην πόλη Κάσσελ της Έσσης, για πρώτη φορά επέλεξε μια δεύτερη πόλη για τις δράσεις του και αυτή ήταν η ελληνική πρωτεύουσα! Το χρονικό σημείο της απρόβλεπτης αυτής ανακοίνωσης της ομάδας της Documenta 14 η Αθήνα έμοιαζε μια πόλη σε εμφανή κοινωνικό αναβρασμό, στα μάτια δε πολλών ξένων είχε αναδειχθεί σε ευρωπαϊκό σύμβολο αντίστασης σε μια κάπως άκριτα επιβεβλημένη λιτότητα.

Με άλλα λόγια, η πόλη μας αποτελούσε δυνητικά ιδανικό καμβά για την επίδειξη νέων, αιρετικών καλλιτεχνικών τάσεων, αλλά και για την πολυπόθητη νεωτερικότητα που ο κόσμος των εικαστικών έχει ως κύριο ζητούμενο διεθνώς.

Αρχικώς, η ομάδα επιμελητών της Documenta 14, και ανάμεσά τους ένας χαρισματικός Ισπανός, ο Paul Preciado, είχε σκεφτεί ως θεματική της τον προβληματισμό για ζητήματα ταυτότητας φύλου που απασχολούν –και όχι άδικα– την παγκόσμια τέχνη εντατικά τις τελευταίες δεκαετίες. Γεννημένος κορίτσι στην πόλη Πύργος της Καστίλλης, ο Preciado επέλεξε να ζει ως άνδρας, παρακολουθώντας μάλιστα ο ίδιος ως επιμελητής και καλλιτέχνης το ταξίδι της προσωπικής του μετάβασης από το ένα φύλο στο άλλο.

Η Ελλάδα, κακός μαθητής της Ευρώπης και στην εφαρμογή της αρχής του έμφυλου αυτοπροσδιορισμού, ήταν μία εξαιρετικά πρόσφορη κοινωνική οντότητα για ένα ρηξικέλευθο θέμα, με τη ματιά ορισμένων από τους πιο σημαντικούς εικαστικούς της εποχής μας. Περαιτέρω, η αρχική σκέψη των επιμελητών ήταν η Αθήνα να γεμίσει pop-up εκθέσεις σε διάφορα, απροσδόκητα σημεία του πολεοδομικού συγκροτήματος, καταμεσής του ιστορικού κέντρου ή στις παρυφές του όρους Υμηττός, και να αποφευχθούν θεσμικοί ή αναμενόμενοι χώροι έκθεσης της τέχνης.

Από το σημείο της ανακοίνωσης ως σήμερα, που η Documenta 14 ετοιμάζεται να ρίξει αυλαία, η Αθήνα έριξε τους τόνους, οι δρόμοι της δεν είναι πια πεδίο βολής, οι διαδηλώσεις και η κοινωνική κινητικότητα των προηγούμενων ετών έχουν κοπάσει. Παράλληλα, πλάι σε άλλους, μεγάλης κλίμακας πολιτιστικούς χώρους που αποδόθηκαν στο κοινό, η πρωτεύουσα απέκτησε επιτέλους ένα ολοκαίνουριο και επιβλητικό Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης.

Στα χρόνια αυτά, άλλωστε, η Ελλάδα άλλαξε και ριζικά στάση απέναντι στα δικαιώματα της LGBTQI κοινότητας. Ανάμεσα στα πολλά ζημιογόνα και αντιφατικά που κόμισε, η ετερόκλητη, τουλάχιστον φαινομενικά, συγκυβέρνηση της χώρας από τη ριζοσπαστική Αριστερά με ένα υπερσυντηρητικό δεξιό κόμμα έφερε ένα εξαιρετικά φιλελεύθερο νομικό πλαίσιο για την αστική ένωση ατόμων ανεξαρτήτως φύλου, αλλά και τον νομικό καθορισμό της ταυτότητας φύλου, με πολλές ψήφους και της αντιπολίτευσης.

Σε αυτές τις συνθήκες, η ομάδα της Documenta 14 μάλλον όψιμα οδηγήθηκε στην κατάργηση της θεματικής που είχε αρχικώς επιλεγεί. Επιπλέον, στράφηκε από τις αυθόρμητες και διεσπαρμένες στην Αθήνα εγκαταστάσεις τέχνης σε κατεξοχήν συνεργασίες με πάγιους θεσμικούς χώρους της τέχνης, ιδίως όσους ελέγχονται από το Δημόσιο. Για να είμαστε ειλικρινείς, οι επιλογές των χώρων ήταν πολλές και ορισμένες πολύ ευρηματικές, η χωρική εξειδίκευση πολλών από τα εκθέματα πρόδιδε σπουδή και τεκμηρίωση, η δε σήμανση των χώρων και ο υπομνηματισμός στα έργα ήταν υποδειγματικά, όπως αρμόζει σε γερμανική διοργάνωση.

Εντούτοις, οι θεμελιώδεις ελλείψεις του σχεδιασμού παρέμειναν ηχηρές: Η απουσία κεντρικής θεματικής στέρησε από το πρωτόγνωρα μεγάλο και δαπανηρό καλλιτεχνικό εγχείρημα την αόρατη, νοητή γραμμή που θα μπορούσε να ενώσει τα καλλιτεχνικά αποσπάσματα σε ενιαίο σύνολο. Η μερική αποκοπή της διοργάνωσης από την τοπική κοινωνία των Αθηνών οδήγησε σε περιορισμό του κοινού της στους μυημένους στο brand name Documenta και δεν απευθύνθηκε επαρκώς στο ευρύτατο καλλιτεχνικό κοινό της πόλης.

Πολλοί προσάπτουν στους εμπνευστές της προσωρινής μετοίκησης της Documenta στο κλεινόν άστυ την εξαρχής υποτίμηση του μεγέθους της μεγαλούπολής μας και των συμβολισμών που έχει για την ανθρωπότητα, φιλότεχνη ή μη. Ενδεικτικά, λένε, το κεντρικό σύνθημα της διοργάνωσης «Μαθαίνοντας από την Αθήνα» έμοιαζε σαν να κουνά το δάχτυλο στους Αθηναίους, αλληγορώντας ότι «τα παθήματα γίνονται μαθήματα». Σαν να μη θέλησαν οι Αθηναίοι, που γεμίζουν ρωμαϊκά ωδεία και αρχαία θέατρα κατά στίφη, να δεχτούν την πόλη τους ως κακό μαθητή, όπως ενδεχομένως να υποδεικνύει και η αισθητική ταυτότητα της αθηναϊκής περιπέτειας της Documenta 14 που σε λίγο θα ανήκει στην εικαστική ιστορία της χώρας.

 Πηγή: freesunday

Related Posts

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

%d bloggers like this: