ZoomNews

D66: κάτι σαν μουσικό συγκρότημα

Του Γιάννη Κωνσταντινίδη, Επίκουρου Καθηγητή Πανεπιστημίου Μακεδονίας

 

Πρωινό Μαρτίου τέσσερα χρόνια πριν. Σιδηροδρομικός σταθμός Χρόνιγκεν, στη βόρεια Ολλανδία. Έχω μόλις αποβιβαστεί στην πλατφόρμα και αναζητώ μια γυναίκα γύρω στα 35 την οποία έχω δει μόνο σε φωτογραφία του διαδικτύου. Με εντοπίζει πρώτη αυτή, μάλλον λόγω της αγωνίας με την οποία παρατηρούσα το πλήθος, και με καλωσορίζει στην πόλη προτείνοντας μου να περπατήσουμε ως το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης και να μιλήσουμε στη διαδρομή. Έχω έρθει για την πρώτη από μια σειρά συνεντεύξεων με στελέχη ενός κόμματος που έχει κεντρίσει το ερευνητικό μου ενδιαφέρον λόγω της άσβεστης, πλην όμως αριθμητικά περιορισμένης, εκλογικής του δύναμης. Η γυναίκα που με περίμενε στον σταθμό ήταν η μόλις μερικούς μήνες αργότερα εκλεγείσα Πρόεδρος του κόμματος, όχι κάποια βοηθός της. Το κόμμα που είχε κεντρίσει το ενδιαφέρον μου ήταν ένα παλιό και –με αυστηρούς όρους– δυσδιάκριτο κόμμα του Κέντρου, όχι κάποιο ανερχόμενο σχήμα που κινείται στα άκρα του συστήματος. Περίεργη η επιλογή μου, όμως ακόμα πιο περίεργα και όσα ξεκίνησα να γνωρίζω για το κόμμα αυτό εκείνη την ημέρα. Τους D66: ένα κόμμα με όνομα που παρέπεμπε σε μουσικό συγκρότημα.

 

Το ύψος της πολιτικής δομείται

Οι D66 ιδρύθηκαν το 1966 από μία ομάδα μη ενταγμένων σε κάποιο κομματικό σχήμα νεαρών διανοουμένων με στόχο αφενός την προώθηση θεσμικών μεταρρυθμίσεων που θα βελτίωναν την ποιότητα της δημοκρατίας (όπως η διεξαγωγή δημοψηφισμάτων και η άμεση εκλογή δημάρχων για παράδειγμα), αφετέρου την εισαγωγή στη δημόσια ατζέντα μιας σειράς θεμάτων με πυρήνα την εξασφάλιση ατομικών δικαιωμάτων και την ισότητα των ευκαιριών. Παρά το μειωμένο ενδιαφέρον της κοινής γνώμης για τα παραπάνω θεματικά ενδιαφέροντα, οι D66 πέτυχαν την αδιάλειπτη κοινοβουλευτική τους εκπροσώπηση από το 1966 μέχρι σήμερα –κατά περιόδους μάλιστα με αξιοσημείωτα ποσοστά άνω του 10%– χάρη κυρίως στον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν πολιτικά: ήπια, δομημένα, στρατηγικά, τεκμηριωμένα. Τον τρόπο τους γνώρισα μέσα από εκείνη τη σειρά συνεντεύξεων του 2013 με πρώην πολιτικούς αρχηγούς, με βουλευτές και με στελέχη των τοπικών οργανώσεων του κόμματος σε πάρκα, μπαρ και γραφεία πολυεθνικών εταιρειών. Μη συμβατικοί και εκτός του κλασικού πλαισίου πολιτικής εξουσίας, διατηρώντας την επαγγελματική τους ιδιότητα ενεργή και αντιμετωπίζοντας την πολιτική ως πεδίο εύρεσης λύσεων συνισταμένων, οι συνομιλητές μου υπογράμμιζαν, τόσο ως παρουσίες, όσο και μέσω του πολιτικού τους λόγου, την αξία του ορθολογισμού και της οργανωμένης απόφασης.

Ήταν αυτός ο τρόπος που εξασφάλισε στο κόμμα όχι μόνο την κοινοβουλευτική επιβίωση για μια ολόκληρη πεντηκονταετία, αλλά και τη συχνή συμμετοχή του κόμματος αυτού σε συμμαχικές κυβερνήσεις άλλοτε με τον κεντροαριστερό πόλο, άλλοτε με τον κεντροδεξιό και άλλοτε στο λεγόμενο «μωβ συνασπισμό», την πλέον ευκταία επιλογή για τους ίδιους τους D66, δηλαδή παράλληλα μαζί και με τον κεντροαριστερό και με τον κεντροδεξιό πόλο, όπως είχε συμβεί για παράδειγμα από τα μέσα της δεκαετίας του 1990 και μέχρι τις αρχές της επόμενης δεκαετίας. Ο ρόλος του «ενδιάμεσου κρίκου» που κρατούσε τα δύο μεγαλύτερα κόμματα, τους Εργατικούς (PvdA) και τους Φιλελεύθερους (VVD), στο ίδιο τραπέζι διαβούλευσης αναγνωρίστηκε ως κομβικός από τις πολιτικές ελίτ, αλλά και από το εκλογικό σώμα, με αποτέλεσμα το μικρό κεντρώο κόμμα να χτίσει σταδιακά τη φήμη του ως σημαντικού επιταχυντή θετικών πολιτικών πρωτοβουλιών ή επιβραδυντή αρνητικών πολιτικών πρωτοβουλιών του ενός ή του άλλου κόμματος. Πέρα από το βαθμό συμφωνίας με τις ίδιες τις θέσεις του κόμματος –και είναι αλήθεια ότι κάποιες από αυτές, όπως για παράδειγμα η ελαστικότητα στην αγορά εργασίας ή η νομιμοποίηση της ευθανασίας και του γάμου μεταξύ ομοφυλοφίλων, συνάντησαν σημαντικές αντιδράσεις μέρους της κοινής γνώμης– οι D66 πέτυχαν υψηλούς βαθμούς συμπάθειας για το ύφος της πολιτικής τους, κύριο στοιχείο του οποίου ήταν ο συνδυασμός διαλλακτικότητας και αποτελεσματικής οργάνωσης του διαλόγου. Ανεξάρτητα της αισθητικής πρότασής τους λοιπόν, ο ήχος των D66 είναι σεβαστός γιατί είναι διαφορετικός και καλοδουλεμένος. Όπως ακριβώς και ο ήχος ενός μουσικού συγκροτήματος που μένει στη μνήμη μας, ακόμα και αν δεν είναι ο αγαπημένος μας.

 

Το ύφος της πολιτικής επιβραβεύεται

Οι D66 απέδειξαν στις βουλευτικές εκλογές της εβδομάδας που πέρασε ότι βρίσκονται στη μνήμη σημαντικού τμήματος των Ολλανδών εκλογέων. Το κόμμα πέτυχε τη δεύτερη καλύτερη εκλογική επίδοση της ιστορίας του, αυξάνοντας τη δύναμή του κατά 50% σε σχέση με τις εκλογές του 2012 και καταλαμβάνοντας την τέταρτη θέση σε ψήφους, μόλις μία ποσοστιαία μονάδα πίσω από τον δεύτερο και μισή ποσοστιαία μονάδα πίσω από τον τρίτο. Η δυναμική του κόμματος σε συνδυασμό με την κυβερνητική του εμπειρία και την καθολική αναγνώρισή του ως κομβικού κυβερνητικού εταίρου το καθιστά σχεδόν βέβαιο συμμετέχοντα στην επόμενη συμμαχική κυβέρνηση υπό τον νικητή των εκλογών, το Κόμμα των Φιλελευθέρων (VVD) του σημερινού Πρωθυπουργού Rutte. Πρόκειται χωρίς αμφιβολία για μια από τις καλύτερες στιγμές της ιστορίας του κόμματος, αλλά –ακόμα πιο σημαντικό– για μία ιστορία που μπορεί να λειτουργήσει ως υπόδειγμα στρατηγικής και τοποθέτησης στον εκλογικό ανταγωνισμό και για άλλα κόμματα ανά την Ευρώπη.

Η επιτυχία των D66 τεκμηριώνει την ύπαρξη εναλλακτικής και συνάμα μη δικομματικής λύσης μακριά από την Άκρα Δεξιά, λύση η οποία γίνεται δεκτή με θέρμη από τα πλέον μορφωμένα και δυναμικά ως προς την επαγγελματική τους θέση τμήματα του εκλογικού ακροατηρίου. Δηλωτικό της τελευταίας συσχέτισης είναι το γεγονός ότι σε πέντε από τους επτά δήμους της χώρας στους οποίους η αναλογία φοιτητών-εκλογέων είναι μεγαλύτερη του ένα προς τέσσερα, οι D66 εμφανίστηκαν ως πρώτη δύναμη. Μέρος της ερμηνείας της συσχέτισης αυτής βρίσκεται ακριβώς στην επιλογή των D66 να τοποθετηθούν απέναντι από την Άκρα Δεξιά με τον σαφέστερο δυνατό τρόπο, τόσο επικοινωνιακά, όσο και λεκτικά, τη στιγμή που τα κόμματα της ολλανδικής Κεντροδεξιάς, οι Φιλελεύθεροι και οι Χριστιανοδημοκράτες, επιχειρούσαν να αντιμετωπίσουν την Άκρα Δεξιά δανειζόμενοι στοιχεία του λόγου της τελευταίας. Η στρατηγική των D66 ομοιάζει με την αντίστοιχη του υποψηφίου για τη γαλλική Προεδρία Emmanuel Macron, ο οποίος επίσης εκφράζει την απέχθεια στον συστημικό δικομματισμό από την «ενδιάμεση θέση», σε αντιδιαστολή με εκ του δεξιού άκρου ορμώμενης ισοπεδωτικής διάθεσης της Marine Le Pen. Πρόκειται για δύο παραδείγματα διαφορετικής από την κυρίαρχη στο δημόσιο λόγο θεραπευτικής προσέγγισης της πολιτικής αποξένωσης και της συνεπαγόμενης ριζοσπαστικοποίησης των εκλογικών κοινών στην Ευρώπη. Η μετατόπιση των εκλογέων προς τα άκρα δεν έχει τα χαρακτηριστικά του αναπότρεπτου.

 

Η ιδιαιτερότητα μιας εμπειρίας

Η αντιπαράθεση με την Άκρα Δεξιά πιθανώς αναδεικνύει τη διαφορετικότητα τέτοιων κομμάτων και την πολιτική τους χρησιμότητα. Όμως η εστίαση της προσοχής μας σε ένα τέτοιο κόμμα είναι πολλαπλώς χρήσιμη. Οι D66 είναι ομολογουμένως μια ιδιαίτερη περίπτωση κόμματος. Ο λόγος του κόμματος, συμμετρικός ως προς τον ρόλο του κράτους στην παροχή παιδείας και καινοτομίας και της αγοράς ως προς τη βελτίωση της ποιότητας των προϊόντων και των υπηρεσιών, και ακραία προοδευτικός σε ζητήματα ανοχής στις ατομικές επιλογές ζωής (ή και θανάτου), δεν είναι το πλέον ιδιαίτερο κομμάτι της ταυτότητάς του. Από την άλλη, το πάθος για την τεκμηριωμένη πολιτική απόφαση και την οργάνωση διαδικασιών λήψης απόφασης δεν είναι σύνηθες στα πολιτικά κόμματα. Ακόμα λιγότερο συνηθισμένο είναι, όσο φέρνω στο νου μου τις μνήμες της περιόδου που έζησα από κοντά ανθρώπους των D66 στην Ολλανδία του 2013, να επιμένουν αυθόρμητα να οργανώνουν εκείνοι οι ίδιοι τις συναντήσεις και τα ραντεβού ενός νέου και άγνωστου ερευνητή από την Ελλάδα με στόχο να διευκολύνουν τη συλλογή του υλικού του. Δε νομίζω ότι θα μου τύχει ξανά!

Related Posts

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *