ZoomNews

Η (πεπερασμένη) δύναμη του ετεροπροσδιορισμού

Toυ Γιάννη Κωνσταντινίδη
Πολύ συχνά τα κόμματα έλκουν την απήχησή τους από την αντιπάθεια του εκλογικού σώματος για τον αντίπαλό τους.
Ιδιαιτέρως στις περιπτώσεις δικομματικών συστημάτων, στα οποία η αποχώρηση από το ένα κομματικό στρατόπεδο ταυτίζεται ουσιαστικά με την προσχώρηση στο αντίπαλο, η απογοήτευση από ένα κόμμα –συνήθως το κυβερνητικό– συνιστά επαρκή αιτιολόγηση της ψήφου για το άλλο. Μοιραία, λοιπόν, τα αντιπολιτευόμενα κόμματα τείνουν να ετεροπροσδιορίζονται στη βάση ενός πολλές φορές ισχυρού αντικυβερνητικού συναισθήματος. Πόσο ασφαλής είναι όμως αυτή η τακτική για ένα κόμμα που επιδιώκει τη νίκη σε βάρος της όποιας κυβέρνησης;
Δύσκολα θα αμφισβητούσε κανείς ότι σήμερα το ελληνικό εκλογικό σώμα έχει αναπτύξει έντονα αρνητικό συναίσθημα σε βάρος του ΣΥΡΙΖΑ. Σύμφωνα με την τελευταία έρευνα της Prorata, 47% των εκλογέων δηλώνουν ότι αντιπαθούν αρκετά έως πολύ τον ΣΥΡΙΖΑ, ενώ την ίδια στιγμή το αντίστοιχο ποσοστό για τη ΝΔ, ένα παλαιό κόμμα με έντονα αρνητική τη φόρτιση που προκαλούν οι πολλές δεκαετίες συνθηματολογίας σε βάρος του, περιορίζεται στο 36%.
Το «αντι-ΣΥΡΙΖΑ» συναίσθημα φαίνεται, λοιπόν, να δομεί τις εκλογικές προτιμήσεις του κοινού στην τρέχουσα συγκυρία, καθώς δημιουργεί έναν διακριτό χώρο με σημείο αναφοράς «αυτό που δεν συμπαθούμε». Ψηφοφόροι κομμάτων τόσο διαφορετικών όσο το ΚΚΕ, τα κόμματα του κέντρου, η ΝΔ και η Χρυσή Αυγή εκδηλώνουν το ίδιο έντονα την αντιπάθειά τους για τον ΣΥΡΙΖΑ. Είναι όμως η ΝΔ σε θέση να κυριαρχήσει σε αυτόν τον χώρο;
Θεωρητικά, η απάντηση είναι θετική, καθώς οι εκλογείς την τοποθετούν πιο μακριά από τον ΣΥΡΙΖΑ σε σχέση με οποιοδήποτε άλλο κόμμα. Έξι στους δέκα ερωτώμενους απάντησαν ότι η ΝΔ τοποθετείται αρκετά ή πολύ μακριά από τον ΣΥΡΙΖΑ, άποψη που εξέφρασε μόνο ο ένας στους τρεις δυνητικούς ψηφοφόρους σχημάτων του ενδιάμεσου χώρου. Είναι, λοιπόν, η πλέον καθαρή απεικόνιση του «αντίθετου του ΣΥΡΙΖΑ».
Όμως η προσλαμβανόμενη απόσταση της ΝΔ από τον αρνητικά φορτισμένο ΣΥΡΙΖΑ δεν μπορεί να προσφέρει με βεβαιότητα στο κόμμα την ψήφο του «αντι-ΣΥΡΙΖΑ» συναισθήματος για δύο λόγους: η ΝΔ εκλαμβάνεται από πλέον των 2/3 των εκλογέων αφενός ως ένα «παλαιό» κόμμα, αφετέρου ως ένα «συστημικό» κόμμα, ιδιότητες εμφανώς απευκταίες για την πλειοψηφία. Ακόμα και μεταξύ των σημερινών δυνητικών ψηφοφόρων της ΝΔ, τα ποσοστά εκείνων που την τοποθετούν στο άκρο του «παλαιού» ξεπερνούν το 45% και εκείνων που την τοποθετούν στο άκρο του «συστημικού» κόμματος φτάνουν στο 60%. Πόσο της στοιχίζουν οι αρνητικές αυτές συνδηλώσεις;
Δεδομένης της εκδηλωθείσας προτίμησης για τη ΝΔ ακόμη και από ανθρώπους που της αποδίδουν αρνητικές ιδιότητες, θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί ότι η έκφραση του «αντι-ΣΥΡΙΖΑ» συναισθήματος από τη ΝΔ επικαλύπτει τις όποιες άλλες αρνητικές ιδιότητές της. Ωστόσο, δύο στοιχεία της έρευνας εγείρουν επιφυλάξεις. Το πρώτο αφορά την ύπαρξη ενός σημαντικού ποσοστού δυνητικών ψηφοφόρων της ΝΔ, περίπου το 1/5, που φέρονται να αποδίδουν τις ιδιότητες του «νέου» και του «μη συστημικού» κόμματος στο Ποτάμι, την ίδια ώρα που συσχετίζουν τη ΝΔ με τις ακριβώς αντίθετες ιδιότητες, δηλαδή του «παλαιού» και «συστημικού».
Το δεύτερο στοιχείο αφορά την επικάλυψη τμήματος των δυνητικών ψηφοφόρων της ΝΔ, κυρίως των λιγότερο βέβαιων ψηφοφόρων της, με το δυνητικό εκλογικό ακροατήριο του Ποταμιού και, δευτερευόντως, του ΠΑΣΟΚ. Εκτιμάται ότι το 1/6 των δυνητικών ψηφοφόρων της ΝΔ είναι ταυτόχρονα και δυνητικοί ψηφοφόροι του Ποταμιού. Γίνεται σαφές ότι για ένα τμήμα του εκλογικού σώματος, το οποίο αδρά υπολογίζεται στο 5% του συνόλου, τα σχήματα του λεγόμενου «ενδιάμεσου χώρου» θα μπορούσαν να αποτελέσουν δυνατές επιλογές του «αντι-ΣΥΡΙΖΑ» συναισθήματος και, παράλληλα, του αιτήματος ανανέωσης προσώπων και κομματικών σχημάτων.
Αυτό το παράθυρο ευκαιρίας για τα υπάρχοντα ή τα νέα κόμματα του ενδιάμεσου χώρου μένει βέβαια να αξιοποιηθεί από αυτά μέσα από μια προσπάθεια δόμησης του «αντι-ΣΥΡΙΖΑ» χώρου στη βάση μιας δεύτερης τομής στο εσωτερικό του χώρου αυτού, η οποία θα διαχωρίζει το «νέο» από το «παλαιό» ή το «συστημικό» από το «μη συστημικό».
Ωστόσο, το παράθυρο είναι ανοιχτό, αποδεικνύοντας τελικά τα πεπερασμένα όρια των στρατηγικών ετεροπροσδιορισμού των κομμάτων της αξιωματικής αντιπολίτευσης με σημείο αναφοράς το κυβερνητικό κόμμα, ή αλλιώς των στρατηγικών του «ώριμου φρούτου» που μοιραία θα πέσει και θα αντικατασταθεί από έναν επόμενο καρπό. Ας μη λησμονούμε ότι στην αγορά κυκλοφορούν πλέον προϊόντα πολλών και διαφορετικών καλλιεργειών.

Related Posts

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

%d bloggers like this: