ZoomNews

Ταξί και δημοσκοπήσεις

Του Γιάννη Κωνσταντινίδη
Η κλασική στιχομυθία οδηγού και πελάτη περί του προορισμού μου, και κατ’ επέκταση της επαγγελματικής ζωής μου, ανοίγει διάπλατα τη συζήτηση επί ενός εκ των αγαπημένων θεμάτων του κλάδου των αυτοκινητιστών: τις δημοσκοπήσεις.
Ένας παλιός γνωστός μου συνήθιζε να μου επισημαίνει ότι οι οδηγοί ταξί είναι οι καλύτερες πηγές άντλησης πληροφοριών για τις πιο απόκρυφες τάσεις της κοινής γνώμης, καθώς η δυναμικότητα και η ζωντάνια του διαλόγου σε ένα ταξί ευνοούν την αποκάλυψη των βαθύτερων προτιμήσεων που συχνά αποκρύπτονται κατά τη διάρκεια του τεχνητού περιβάλλοντος μιας τηλεφωνικής συνέντευξης.
Θεωρούσα πάντα υπερβολική έως αφελή την εμπιστοσύνη του γνωστού μου στις εκτιμήσεις του ενός ή του άλλου οδηγού ταξί για τον απλούστατο λόγο ότι η παρεμβατικότητα του εκτελούντος χρέη συνεντευκτή οδηγού ταξί κατά τη συζήτηση με τον πελάτη-ψηφοφόρο δεν μπορεί παρά να επηρέαζε τις εκφραζόμενες από τον πελάτη απόψεις. Όμως απέναντί μου εκείνο το πρωινό είχα, καθώς φάνηκε, έναν διαφορετικό από τον μέσο οδηγό ταξί: έναν μάλλον αμερόληπτο και διαβασμένο συνεντευκτή!
Ο συνομιλητής μου ξεκίνησε να μου περιγράφει την τακτική διαχείρισης συζήτησης που ακολουθούσε όταν το θέμα στρεφόταν στην πολιτική. «Δεν τους διακόπτω και δεν τους μεταφέρω τη γνώμη μου ή τις γνώμες των προηγούμενων πελατών», σχολίασε με σιγουριά, «γιατί αυτό τους κλειδώνει και δεν εκφράζονται ανοιχτά».
Πράγματι, έρευνες πολιτικής ψυχολογίας έχουν αποκαλύψει ότι ένα τμήμα των ψηφοφόρων εμφανίζει υψηλό βαθμό εξάρτησης των εκλογικών αποφάσεών τους από τις εκδηλωμένες αντίστοιχες αποφάσεις του περιβάλλοντός τους. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι λεγόμενοι «εξαρτημένοι ψηφοφόροι» εμφανίζουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον, σε σύγκριση με τους υπόλοιπους, για το ποιο κόμμα προηγείται σε μια δημοσκόπηση, καθώς αυτή η πληροφορία διευκολύνει την επιλογή τους.
Είναι αυτό το κομμάτι του εκλογικού σώματος που είναι επιρρεπές στον επηρεασμό των θέσεών του από μια δημοσιευμένη δημοσκόπηση, καθώς είναι απολύτως δεκτικό στην πληροφορία χωρίς ουδεμία διάθεση ελέγχου του σχεδιασμού των ερωτήσεων, του τρόπου παρουσίασης ή των προηγούμενων επιδόσεων στην ανάλυση και στην πρόβλεψη της κάθε εταιρείας. Σκεφτόμουν ότι, στο μέτρο που του αναλογεί, ο οδηγός του ταξί ήταν πολύ προσεκτικότερος με αυτόν τον τύπο ψηφοφόρου απ’ όσο πιθανώς είναι συχνά τα μέσα ενημέρωσης όταν αναπαράγουν τα ευρήματα δημοσκοπήσεων.
Ενθαρρυμένος από τις αναπάντεχες δεξιότητες του συνομιλητή μου στην καταγραφή των εκλογικών προτιμήσεων μέσω των άτυπων συνεντεύξεων, του ζήτησα να μου μεταφέρει την εικόνα του για τη σημερινή τάση της κοινής γνώμης. Η απάντησή του ακούμπησε πάνω σε έναν από τους προβληματισμούς μου για τις συνήθεις τεχνικές εκτίμησης της απήχησης των κομμάτων στην Ελλάδα, ιδιαιτέρως κατά την τελευταία χρονική περίοδο της έντονης μεταβλητότητας των εκλογικών προτιμήσεων. «Κανένας δεν φαίνεται να έχει ψηφίσει τον ΣΥΡΙΖΑ το 2015» σχολίασε απορημένος ο οδηγός. Πράγματι, οι ψηφοφόροι του ΣΥΡΙΖΑ του 2015 δείχνουν να είναι και κατά τη διάρκεια μιας συνέντευξης στο πλαίσιο δημοσκοπήσεων διστακτικοί στην εκδήλωση της προηγούμενης, τουλάχιστον, ψήφου τους ή πιθανώς και στην ίδια τη συμμετοχή τους στην έρευνα.
Είναι πιθανό η διάψευση των προσδοκιών από την άσκηση της διακυβέρνησης από τον ΣΥΡΙΖΑ να τους έχει δημιουργήσει ενοχές για την προηγούμενη ψήφο τους ή, είναι επίσης πιθανό, η υπεροχή μιας αρνητικής κριτικής για τη διακυβέρνηση Τσίπρα στη δημόσια σφαίρα να τους δημιουργεί τάσεις απόκρυψης μιας κοινωνικά κατακριτέας επιλογής. Όποια κι αν είναι η αιτία, οι ψηφοφόροι του ΣΥΡΙΖΑ του 2015 υποεκπροσωπούνται ελαφρώς στις δημοσκοπήσεις της τρέχουσας περιόδου με τον ίδιο τρόπο που υποεκπροσωπούνται στο σύνολο των πελατών του οδηγού μου.
Η έκταση της απόκλισης δεν είναι βέβαια μεγάλη, ώστε να δικαιολογεί την τακτική της κυβέρνησης να αγνοεί τα ευρήματα δημοσκοπικών ερευνών στη βάση του επιχειρήματος της «απόκρυψης προηγούμενης ψήφου» των ψηφοφόρων του ΣΥΡΙΖΑ. Είναι όμως ικανή ώστε να θέσει σε αμφισβήτηση την πάγια τακτική των εταιρειών ερευνών κοινής γνώμης να σταθμίζουν την πρόθεση ψήφου στη βάση της προηγούμενης ψήφου, όπως αυτή δηλώνεται από τους ίδιους τους συμμετέχοντες στην έρευνα.
Η παρατήρηση του οδηγού μού φέρνει στον νου μια δική μου εμπειρική παρατήρηση από τα δεδομένα ερευνών του πρώτου εξαμήνου του 2015. Τότε, σε αντίθεση με σήμερα, «όλοι είχαν ψηφίσει ΣΥΡΙΖΑ», σύμφωνα με τις δηλώσεις τους στο ερώτημα προηγούμενης ψήφου στις εκλογές του Ιανουαρίου 2015. Ο ενθουσιασμός που είχε προκαλέσει η ανάδειξη στην ηγεσία ενός «νέου κυβερνητικού παίκτη» στοίχιζε πολλούς πραγματικούς ψηφοφόρους άλλων κομμάτων πίσω από την τότε δημοφιλή επιλογή του ΣΥΡΙΖΑ.
Είχα τότε επιλέξει να αγνοήσω τη δήλωση προηγούμενης ψήφου –σε πείσμα της ακολουθούμενης κοινής πρακτικής στον χώρο–, εκτιμώντας ότι η στάθμιση των δεδομένων βάσει της προηγούμενης ψήφου θα επιδείνωνε, αντί να βελτιώσει, την ποιότητα του υλικού που είχε συγκεντρωθεί. Εξήγησα στον συνομιλητή μου ότι η απόφασή μου αυτή, η οποία είχε στηριχτεί σε μια προσεκτική παρατήρηση ανάλογη της δικής του για τους σημερινούς πελάτες του που διστάζουν να εκφράσουν την αλήθεια, με είχε δικαιώσει, καθώς οι προβλέψεις για το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος της 5ης Ιουλίου 2015 και των εκλογών του Σεπτεμβρίου 2015 ήταν εμφανώς εγγύτερες στο πραγματικό αποτέλεσμα απ’ όσες είχαν γίνει στη βάση της προσφιλούς τακτικής της στάθμισης βάσει προηγούμενης ψήφου.
Όχι, ο οδηγός δεν είχε κλείσει επαγγελματική συμφωνία μαζί μου μέχρι να φτάσουμε στο αεροδρόμιο. Ωστόσο, η παρατηρητικότητά του και η αποδειχθείσα ψυχρή σκέψη του την ώρα της πολιτικής κουβέντας με τους πελάτες του είναι σαφώς χρήσιμα προσόντα για έναν εκλογικό αναλυτή. Τα δεδομένα μιας δημοσκόπησης κρύβουν πολλές ερμηνείες, γι’ αυτό και δύνανται να παρουσιαστούν με πολλούς και διαφορετικούς τρόπους. Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι τα νούμερα χαλκεύονται, αλλά ότι η ανάγνωση των αριθμών πρέπει να γίνεται μέσα από ένα φίλτρο ή, αλλιώς, μέσα από την αίσθηση του αναλυτή για την εξωτερική (των δεδομένων) πραγματικότητα. Αυτή την αίσθηση –όχι βέβαια την ίδια την πρόβλεψη, όπως υποστήριζε ο παλιός μου γνωστός– όντως μπορείς να την αποκτήσεις, μεταξύ άλλων, και μέσα από μια παρατήρηση ενός οδηγού ταξί.

Related Posts

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

%d bloggers like this: